Luisteren naar Baskenland
Sommige bestemmingen blijven je bij vanwege de prachtige uitzichten, andere vanwege het eten. En er zijn uiteraard veel meer redenen waarom bepaalde plekken meer blijven hangen in je geheugen dan anderen.
Baskenland, het gebied rond de westelijke Pyreneeën in Noord Spanje en Zuidwest-Frankrijk had een beetje van alles wat; ruige kusten, groene bergen, schilderachtige dorpjes, pintxos (tapas op een stukje stokbrood met een prikker erin), ontzettend leuke strandjes in nog leukere idyllische baaitjes waar je heerlijke koude drankjes kon kopen bij die ene strandtent.
Het meest bijzondere was nog wat ik hoorde, de taal die wordt gesproken door de lokale bevolking. Ik spreek een paar woordjes Spaans, zeg maar genoeg om je mee te redden tijdens een vakantie. Daarom dacht ik in het Baskisch ook wel iets te herkennen, maar geen woord lijkt op Spaans, Frans of een andere taal die ik ooit heb gehoord. Overal zag ik plaatsnamen, menukaarten en onderschriften met veel tx, tz - combinaties en vooral opvallend veel x-en. Een vriendelijke lokale Bask zag me worstelen met de uitspraak en legde me uit dat tx wordt uitgesproken als tsj. Dat maakte het al iets makkelijker uitspreekbaar maar net als bij iedere taal die je niet kent heb je geen idee wat ermee wordt bedoeld. Het Baskisch is bovendien een taal waaruit je niks kan herleiden. Wat ik als Nederlandse bijvoorbeeld wel heb met de Germaanse en Romaanse talen.
Weer thuis in Nederland ontdekte ik dat het Baskisch, of “Euskara”, een taalisolaat is. Voor zover bekend is het niet verwant aan welke andere levende taal dan ook. Sommige taalkundigen denken zelfs dat de taal al bestond voordat de Indo-Europese talen (hieronder vallen onder andere het Germaans, Romaans, Salvisch, Keltisch en Grieks) zich over Europa verspreidden. En dat was 4500 jaar geleden. Je kan het Baskisch daarom dus zien als een soort “taalkundig fossiel”. Geen wonder dat de Basken er zo trots op zijn want het is een van de weinige gebieden in West-Europa waar een niet-Indo-Europese taal de Indo-Europese expansie heeft overleefd. Waarom overleefde deze taal dan eigenlijk, vroeg ik me af. Het antwoord komt neer op de Geografische ligging van Baskenland, aan het randje van verschillende grote cultuursferen - een soort taalkundig eindpunt aan de Atlantische kant van Europa.
Deze reis liet me opnieuw beseffen dat een taal veel meer is dan een manier om met elkaar te praten. Ze vertelt het verhaal van een volk, een gemeenschap, van identiteit en verbondenheid.
Baskenland heeft me verrast met zijn indrukwekkende natuur, gastvrije inwoners en fantastische keuken. Maar terugdenkend aan deze zomer hoor ik vooral de mysterieuze klanken.
Juist wat we niet begrijpen, blijft ons het meest fascineren.
